EINDELOZE RIJEN

We waren in Italië, onze vakantiebestemming dit jaar. Het doel was om de monumentale begraafplaatsen in Milaan, Genua en Turijn eindelijk maar eens te gaan bezoeken. Daar waren we nog steeds niet geweest en we vonden het wel eens tijd worden. Twintig jaar geleden brachten we een bliksembezoek van 2 uur aan Genua, waardoor we “honger kregen maar geen tijd hadden om te eten”. Ach ja, wij hebben nou eenmaal een hobby die niet iedereen beoefent: begraafplaatsen bezoeken.

Dat bliksembezoek had altijd de kriebels in ons achtergelaten, dat verlangen naar méér dat nu dan eindelijk zou worden bevredigd.  

We begonnen met een stop in Straatsburg. We genoten van de prachtige binnenstad maar de begraafplaats St. Gall, de meest historische van Straatsburg, werd voor ons een volledige deceptie. Al het fraais dat er had moeten staan is inderdaad historie. Voorgoed. Het deed me denken aan dat liedje van vroeger (van wie ook weer?):  “wij hebben nou alleen nog maar een fotootje van ons autootje …”

De volgende stop was het Lago Maggiore. Natuurlijk was het prachtige meer de reden om er een paar dagen te zijn, maar als je al rondlopend tòch een begraafplaats op je pad vindt … en natuurlijk kruisten ze ons pad.

DSCF0009-1 DSCF0168-1 DSCF0199-1 DSCF0221-1
Straatsburg Stresa Lago Maggiore het komt altijd op ons pad

Achteraf gelegen in een prutsdorpje, leek het aanvankelijk een klein oud begraafplaatsje. Maar er was uitbreiding achter de muur, en nog een en nog een. Daar zagen we de moderne manier van begraven in Italië. In de grond in kelders, maar vooral boven de grond. In muren, zoals wij onze urnen plaatsen, maar dan veel groter om de gehele kist in te schuiven. En veel kleiner dan onze urnenplekjes. Nadere bestudering leerde ons dat dit ossuaria zijn. Ze bevatten geen crematie-as, maar overblijfselen uit graven die geruimd zijn. Met vermelding van naam, geboorte- en sterfdatum, foto erbij en altijd een minivaasje met frisgekleurde (kunst-)bloemen. En ik moet zeggen dat ik het helemaal niet zo gek vind. Nooit gedacht dat dit nog eens uit mijn mond zou komen. Niet van die ossuaria en al helemaal niet van kunstbloemen,  maar dat laatste maakte de hele boel wel heel fleurig.

DSCF0133-1 DSCF0430-1
ossuaria
wandgraven

Maar die wanden waar de kist ingaat … hmm … dat is toch een ander verhaal. Dat zijn wij hier in Nederland helemaal niet gewend, bovengronds begraven. En in Italië wordt de menselijke maat hierbij helemaal overschreden, vind ik. De kist in een wand van drie hoog, dat zou nog gaan, maar zeven, acht, hoog? Overigens zijn de ossuariawanden ook zo hoog, maar dan kunnen er wel veertien boven elkaar. Ach, wat waren we nog onwetend, nog slechts onderweg naar Milaan, Genua en Turijn.

Ons eerste funeraire bezoek in Milaan gold het Ossario San Bernardino, een kerkje even bezijden de indrukwekkende Dom. Ook daar heeft men lang geleden een oplossing gevonden wat te doen met overgebleven botjes. Zoiets als in Kutna Hora in Tsjechië waar men een kunstenaar zijn gang heeft laten gaan, maar toch weer anders. De wanden van de kapel in Milaan zijn bekleed met botjes en schedels. Het is een oplossing uit een voorbije tijd en zo moeten we het toch maar niet meer doen. Laten we zuinig zijn op wat we hebben, maar niet meer dergelijke stapelingen aan onze funeraire erfenis toevoegen.

DSCF0485-1 
Bekleed met botjes en schedels …

De grote monumentale begraafplaats in Milaan overweldigt ons zodra we de poort door zijn. Wat gróót, wat gróóts, wat een drama wordt hier in beeld gebracht. Geen graf zonder beeld, meestal minstens levensgroot, heel vaak groter dan dat.

 
IMG 7966-1 IMG 7978-1 IMG 7853-1
drama...
drama...
en drama

De dood moet hier een verschrikking zijn als je ziet dat de beeldhouwer-kunstenaars wedijveren om het verdriet nog dramatischer uit te beelden dan bij de buurman. Geen graf zonder beeld en geen twee dezelfde, ook niet als ze van dezelfde kunstenaar zijn. Zie je bij ons regelmatig een herhaling van die ene (ook mooie) bronzen engel, daar zijn geen twee grafbeelden gelijk.  

DSCF1120-1   DSCF0008-1
Arcade na arcade
beelden meer dan levensgroot

En arcade na arcade wordt gevuld met nog meer beelden. En muur na muur wordt gevuld met nog meer kisten. Geen zeven of acht hoog, maar tien of twaalf hoog. Met een galerij eronder met een hoge wand vol kisten en vaak een galerij erboven met een hoge wand vol kisten. Overal staan lange verrijdbare trappen, want hoe wil je anders tien hoog de bloemetjes vervangen. En bloemetjes zijn er, bijna geen wandgraf is zònder. Veelal kunstbloemen, dat wel, bij de oude graven nog wel eens geregeld verstoft, maar over het algemeen is het toch een bloemenwand. Dan ook hier weer de ossuaria, de geruimde resten uit oude graven, de tweede begrafenis zogezegd, in eindeloze rijen. En dan de urnenmuren, idem dito. We fotograferen ons helemaal wild. We houden ons niet in, we hebben immers een paar gigabites op onze kaartjes staan en in tegenstelling tot de analoge camera kost het verder geen drol meer.

We zijn totaal overrompeld en verbijsterd nog voordat we het graf van Campari hebben gezien. En nog voordat we het moderne nieuwe grafveld hebben gezien waarop eveneens grote grafkapellen zijn gebouwd met wandgraven boven de grond, meestal zes à zeven hoog. Of ondergronds in keldergraven. Met moderne kunst erop. Zijn alle Italianen zo rijk? Waar halen ze dat geld vandaan?

DSCF0579-1 
Het graf van Campari, meer dan levensgroot

Later zien we wel dat ook in Genua en Turijn de columbaria bij de crematoria niet voor een kleintje vervaard zijn. Zo’n urnenhokje is betaalbaar (gratis zelfs?) en dus zijn niet alle Italianen zo rijk dat ze een wandgraf kunnen betalen of een beeld of een grafkapel… de columbaria zijn van een verbijsterende omvang. Twee dagen lopen we rond op de Milanese begraafplaats. Twee dagen lopen we rond op de Genuese begraafplaats. De beelden daar –even veeltallig en even groot en groots- geven minder drama te zien dan in Milaan maar meer godsvrucht en meer overgave. Onze verbijstering over zoveel bovengronds ingerichte grafvelden neemt alleen nog maar toe. Eindeloze arcaden vullen zich opnieuw met grandioze beelden. Totaal verstoft, dat wel, het maakt er een grijze boel van die ook wel weer wat stemmigs heeft. Het relateert een beetje aan “stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren”. Gelukkig ontbreken ook hier de kleurrijke kunstblommetjes niet. Grote grafvelden hier laten ons wel vermoeden dat hier tegenwoordig toch ook wel geregeld zandgraven worden gebruikt, zoals bij ons. In ieder geval doen de bloemenstallen voor de toegangspoort die ook kunstbloemen verkopen, zeer goede zaken want ook deze velden zijn een kleurrijke bloemenzee.

IMG 8849-1 DSCF0425-1 DSCF0424-1
(be)stof(t)
…zijt gij…
en tot stof …

We fotograferen ons nog steeds helemaal wild, al hebben we intussen wel de taken verdeeld. De een doet het totale beeld, de ander de details. Anders zou het ons per begraafplaats een week gaan kosten. We zijn eigenlijk al versleten als we Turijn nog “moeten”. Maar dapper zetten we door: twee dagen doen we erover. De verbijstering verdwijnt niet, integendeel. Het gaat hier ook niet om een aantal muren met wandgraven. Het gaat om kilometers. Uiteindelijk meten we een willekeurige muur. Honderd meter. Zeven hoog. De galerij eronder ook honderd meter, zeven hoog. De galerij erboven, honderd meter, vijf hoog. En dat is dan één muur. Er zijn een aantal kortere muren, maar ook langere. Tientallen en tientallen en tientallen. Sommige zijn zo lang dat het perspectief in een stipje verdwijnt. Turijn. Het drama en de verschrikking van de dood zijn hier niet zo te vinden. Godsvrucht is er wel, maar er is toch ook vaak “dagelijks leven” te zien in de beelden. De eindeloze muren zijn er ook, de grote bovengrondse grafkapellen en de ondergrondse keldergraven, de bloemen zijn er wel, maar veelal in het columbarium. Het doet ons aan het gedicht van Marsman denken en maken er een variant op: “ik zie rijen eindeloze muren tot aan den einder staan”.

DSCF0239-1 DSCF0560-1 DSCF0848-1 IMG 8401-1
Eindeloze rijen
…en rijen …
…en rijen …
en rijen, eindeloos

Als we in Turijn op de helft van de tweede dag zijn worden we aangesproken door een bewaker, overigens een heel vriendelijke man. We mógen er helemaal niet fotograferen, tenzij we een permissie hebben (lees: betalen). Dat willen we wel, betalen. Maar helaas, het is 1e Pinsterdag en het bureau is gesloten, dus we kunnen niet betalen. Zelfs een hoge politiebaas wordt erbij gehaald, zo eentje met tressen en strepen en zo, maar nee we kunnen niet betalen en dus niet fotograferen. We beloven –gekruiste vingers op de rug- niet te zullen fotograferen en vertellen er maar niet bij dat we er al anderhalve dag mee bezig zijn en al bijna klaar. Na de lunch die we even snel nuttigen in een barretje tegenover de begraafplaats zien we bij terugkomst inderdaad op het hek staan “verboden te fotograferen”, we groeten bij het passeren de bewaker vriendelijk en hij ons, we wijzen op onze gesloten cameratasjes. Hij komt naar ons toe en zegt fluisterend dat twee of drie foto’s niet zo erg zijn. We begeven ons naar de hoek waar we nog niet geweest zijn. We concluderen –als twee of drie foto’s mogen- dat dan dertig of veertig foto’s ook wel mogen, hoewel we dat natuurlijk wel wat aan de magere kant vinden. Ik geef toe dat het wat ongemakkelijk fotografeert als je weet dat het niet mag. Maar je kunt de kat niet op het spek binden en hem dan verbieden ervan te snoepen. Toch?

IMG 8237-1 IMG 8238-1 IMG 8245-1
en eindeloos …
veel
godsvrucht
scroll back to top